TRIPLE P - Các lớp đào tạo Nuôi dạy con Tích cực: Trợ giá 30% học phí 5/2021
Dạy con Tích cực Làm cha mẹ

4 Phong cách làm cha mẹ – nuôi dạy con phổ biến

Mình đã từng chia sẻ triết lý “Làm cha mẹ như một người làm vườn” và được nhiều phụ huynh chia sẻ cũng như phản hồi tâm đắc. Mình rất vui vì đã giúp được nhiều cha mẹ có thêm cảm hứng trong việc chăm sóc và nuôi dạy con tích cực, đặc biệt là những bạn đam mê làm vườn 🙂

Hôm nay, mình có một chia sẻ lấy cảm hứng từ việc làm bánh nè.

Khi các bài viết về Dạy con Tích cực của mình được chia sẻ, đôi khi mình đọc thấy một vài comment đại ý là: “Nói thì ai chả nói được, viết hay thì cũng có người viết được, còn đâu cũng phải tuỳ đứa nhỏ chứ!” – Đúng, mình đồng ý! Dạy con, phải nhìn xem con như thế nào. Nhưng, dạy con, chúng ta – là cha mẹ – cũng phải nhìn xem mình đang làm cha mẹ kiểu gì.

Khi con sinh ra đời, con mang trong mình những đặc điểm được kết hợp từ bộ gene di truyền của cả bố và mẹ. Con chúng ta ít nhiều gì cũng sẽ là một bản sao hao hao bố hoặc tương tự mẹ, chứ không thể lẫn đi đâu được – đây là điều chắc chắn không ai thay đổi được, đây là tính khí con có sẵn từ khi sinh ra. Hãy ví những “nguyên liệu thô” mà con sẵn có giống như là đường, bột, trứng, sữa, nước, kem… đã được trộn sẵn trong một cái tô của cô làm bánh.

Khoá học Triple P – Chương trình Nuôi dạy con Tích cực được Liên Hiệp Quốc và CDC xếp hạng hiệu quả nhất thế giới

Để ra được một mẻ bánh ngon, ngoài nguyên liệu sẵn có, thì các yếu tố môi trường cũng quan trọng không kém. Đó là: thời gian ủ bột, nhiệt độ của nguyên liệu, của lò, thời gian nướng bánh, khuôn đựng bánh có cần lót thêm gì không… đây là những yếu tố ít nhiều một người làm bánh có thể control & manage (điều khiển) tốt. Tương tự, việc chúng ta giao tiếp, truyền đạt thông tin, tự kiềm chế cơn nóng giận của bản thân, tạo kết nối, kỷ luật và dạy dỗ con… bằng hình thức nào là do chúng ta quyết định và chọn lựa.

Tất nhiên, đây chỉ là một cách so sánh ẩn dụ mang tính tương đối thôi. Ý chính mà mình muốn nói đó là hãy dành chút thời gian suy ngẫm về cách mà chúng ta đang cha mẹ như thế nào? Đó có phải là cách tối ưu và hiệu quả nhất hay chưa, và chúng ta có nên tự cải thiện bản thân hơn nữa để có thể “thực hành” đúng câu cha mẹ vui vẻ – con trẻ hạnh phúc không?

Nhà tâm lý học và phát triển trẻ em Diana Baumrind sau quá trình nghiên cứu, quan sát từ việc giao tiếp và mối quan hệ giữa cha mẹ – con cái, dựa trên 3 yếu tố: mức độ can thiệp và chấp nhận; mức độ kiểm soát, mức độ cho con quyền quyết định; bà đã chỉ ra 4 phong cách làm cha mẹ – nuôi dạy con phổ biến:

nguồn hình: VeryWell
  1. Phong cách làm cha mẹ Không quan tâm

Mức độ can thiệp và chấp nhận con: Thường xuyên bị căng thẳng và stress vì công việc và cuộc sống, không dành thời gian, tình cảm và sức lực để quan tâm đến sinh hoạt và cảm xúc của con. Một số phụ huynh giao phó hẳn cho ông bà hoặc người giúp việc quyết định mọi chuyện của con. 

Mức độ kiểm soát con cái: Hầu như không kiểm soát bất kỳ hành vi nào của con, để con tự ý cư xử và hành động theo ý con muốn.

Mức độ cho con quyền quyết định: Không quan tâm đến quan điểm và suy nghĩ của con. Để mặc con tự quyết định mọi việc.

Với phong cách làm cha mẹ Không quan tâm, con trẻ sẽ lớn lên với rất nhiều vấn đề tâm sinh lý như: không có khả năng kiểm soát bản thân, kết quả học tập kém, trầm cảm, hoặc có những biểu hiện xa cách xã hội, dễ vướng vào tệ nạn.

2. Phong cách làm cha mẹ Dễ dãi

Mức độ can thiệp và chấp nhận con: Thể hiện tình cảm ấp áp với con. Tuy nhiên, cha mẹ dễ dãi thường chiều chuộng con thái quá và không sát sao trong việc dạy bảo con.

Mức độ kiểm soát con cái: Ít khi kiểm soát bất kỳ hành vi của con, để con tự ý cư xử và hành động, dù cho con có hỗn hào hay có những hành vi sai trái, vì họ nghĩ rằng: “Trẻ con mà, có biết gì đâu, kệ đi!”

Mức độ cho con quyền quyết định: Cho phép con được tự do làm mọi việc, kể cả những việc không phù hợp với khả năng và độ tuổi của con.

Con cái của những cha mẹ Dễ dãi thường lớn lên trở thành những thanh thiếu niên bốc đồng, không biết vâng lời, nổi loạn, không kiên trì trong các hoạt động, kết quả học tập kém và khó đạt được thành công.. Ngoài ra, con còn thể hiện tính cách hay đòi hỏi, phụ thuộc vào người lớn, luôn đòi hỏi người khác phải phục tùng mình.

3. Phong cách làm cha mẹ Độc đoán

Mức độ can thiệp và chấp nhận con: Thường hay thể hiện sự lạnh lùng, ít bày tỏ tình cảm với con. Có xu hướng hay hạ thấp, “dìm” con xuống và hiếm khi ghi nhận hay khuyến khích những nỗ lực của con. Muốn con lớn lên theo ý muốn cha mẹ.

Mức độ kiểm soát con cái: Câu cửa miệng thường xuyên của cha mẹ độc đoán là: “Người lớn nói thì phải nghe! Bố mẹ bảo làm vậy thì làm ngay đi!”. Nếu con không nghe lời, con sẽ bị phạt nặng, bị đánh, bị tổn thương.

Mức độ cho con quyền quyết định: Đối với những bậc cha mẹ Độc đoán, con cái phải luôn phục tùng, không được cãi lời thì mới là trẻ ngoan. Vì vậy, con thường không được tự ý quyết định việc gì, mà phải chờ sự cho phép của bố mẹ.

Khi được nuôi dạy bởi cha mẹ độc đoán, con thường xuyên ở trong trạng thái lo âu, tự ti về bản thân và ít khi cảm thấy vui vẻ hạnh phúc. Khi bị dồn ép và quá bức bối, con sẽ phản ứng lại với thái độ hằn học cùng với sự giận dữ giống như bố mẹ.

Đáng lo hơn, có một dạng cha mẹ độc đoán “ngầm”, là những người thường lợi dụng nhu cầu tâm lý của con trẻ là luôn cần tình yêu thương của bố mẹ để kiểm soát và điều khiển con. Họ sẽ thường nói những câu: “Con mà không ngoan, không nghe lời, mẹ sẽ không bao giờ thương con nữa”. Hoặc, “Con mà không làm theo lời bố, bố sẽ bỏ con luôn ở đây”. Tương tự như hình phạt về thể chất, những lời nói này là một dạng hình phạt tinh thần nặng nề, dễ gây cho con cảm giác lo sợ bị bỏ rơi, sợ bố mẹ không còn thương mình nữa.

4. Phong cách làm cha mẹ Quyết đoán

Mức độ can thiệp và chấp nhận con: Thể hiện tình cảm ấp áp với con, luôn để ý, nhạy cảm và tâm lý với mọi hành vi, suy nghĩ và nhu cầu của con. Hiểu rõ bản chất và chấp nhận cá tính riêng của con.

Mức độ kiểm soát con cái: Luôn đặt ra những giới hạn nhất quán nhưng đồng thời kiểm soát con một cách vừa phải, hợp lý và đặt ra những yêu cầu phù hợp với khả năng và độ tuổi của con. Mong đợi con cư xử đúng mực, và xem việc kỷ luật là một cơ hội để chỉ dạy cho con cách làm tốt hơn. 

Mức độ cho con quyền quyết định: Khuyến khích con bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, lắng nghe con và giải thích cho con một cách kiên nhẫn. Cho con được tự quyết định những việc trong khả năng của con và trong tầm kiểm soát của bố mẹ. Khi có bất đồng quan điểm giữa bố mẹ và con cái, sẽ cùng ngồi lại để thống nhất với nhau.

Con cái của những cha mẹ Quyết đoán thường lớn lên trở thành những thanh thiếu niên tự tin, có đạo đức với thái độ sống tích cực, có khả năng kiểm soát bản thân tốt, biết hợp tác với mọi người, có kỹ năng giao tiếp và kỹ năng xã hội cao, dễ đạt được thành công trong cuộc sống.

Trong 4 phong cách nuôi dạy con này, thì cách nuôi dạy con và làm cha mẹ quyết đoán là tối ưu nhất, để có thể giúp con trẻ cảm thấy hạnh phúc, trở thành người có khả năng và dễ thành công trong tương lai.

Vậy cụ thể, các bậc phụ huynh cần phải thực hành những gì khi nuôi dạy con, để có thể trở thành cha mẹ quyết đoán thành công? Làm sao để có thể nuôi dạy con hiệu quả, giúp con trở thành một người có năng lực và vững vàng trong tương lai? 

Câu trả lời nằm ở mối quan hệ yêu thương, sự tôn trọng và hợp tác giữa bố mẹ và con cái; bố mẹ làm gương cho con trong mọi hành động; kỷ luật tích cực và dạy con đúng cách; ở bên con đồng hành, khuyến khích và hướng dẫn con trang bị những kỹ năng sống quan trọng cho tương lai. Một phương pháp để có thể trở thành Cha mẹ Quyết đoán, đó là Dạy con Tích cực – mình sẽ chia sẻ ở bài sau nhé.

Parent Coach Tú Anh Nguyễn

Bài viết cùng chuyên mục