Mua sách "HIỂU CON ĐỂ DẠY CON TÍCH CỰC"
Làm cha mẹ

Các thách thức khi làm cha mẹ của thế hệ Alpha

Cuộc sống tương lai của thế hệ Alpha là một ẩn số vừa thú vị, vừa gây ra nhiều hoang mang cho chúng ta – phụ huynh Gen Y – những người đang gánh trên vai trọng trách nuôi dạy một thế hệ tinh nhuệ và “công nghệ” nhất mọi thời đại. Vậy, những thách thức nào đang được đặt ra cho thế hệ Millennials (Generation Y) – cha mẹ của Thế hệ Alpha?

1. Kiến thức & thông tin: Những cách học mới lần đầu xuất hiện

Ashley Fell, giám đốc truyền thông McCrindle, chia sẻ với kênh tin Good Morning America: “Thế hệ Alpha là những đứa trẻ ra đời khi mà các thiết bị di động đã là một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Giờ đây, khi cần dỗ một đứa trẻ nín khóc, có thể cha mẹ sẽ không cần dùng đến lục lạc, hay chùm chìa khóa leng keng, mà họ sẽ với lấy ngay một chiếc smart phone hoặc máy tính bảng cho con xem.” Ashley miêu tả thế hệ Alpha là “những đứa trẻ YouTube tiếp nhận thông tin hiệu quả bằng cách xem video hơn là đọc chữ trên văn bản”.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (The World Economic Forum) dự đoán 65% trẻ em tiểu học hiện nay, trong tương lai sẽ được tuyển dụng làm những công việc chưa hề tồn tại. Hiểu một cách “bình dân” là: “Chúng ta cần cho con trẻ học những thứ gì, và học ra sao, để chúng có thể tự nuôi sống bản thân, và không bị đào thải khỏi môi trường lao động khi chúng lớn lên?”

Thực tế là nền giáo dục truyền thống vẫn đang vô cùng “sách vở”. Bạn có biết, mỗi người trong chúng ta có một cách khác nhau để học tập hiệu quả không? Có người học tốt nhất qua việc lắng nghe, có người thì học tốt qua việc đọc, hoặc viết xuống, hoặc tự mình nói ra và giảng giải cho người khác…

Thế giới đang đón nhận một “cặp song sinh”: Công nghệ + Đại dịch Covid, nên kể cả việc học hành giờ đây đã thiên biến vạn hóa hơn rất nhiều: học trực tuyến ở bất kỳ quốc gia nào, người học có thể chủ động và lựa chọn kiến thức từ nhiều nguồn đa dạng, các khóa học ngắn hạn với nhiều chủ đề được thiết kế ngắn gọn đúng trọng tâm và nhu cầu người học …

Vậy rõ ràng, tiếng Anh giờ không còn là một môn học, mà là một công cụ đưa chúng ta đến với kiến thức gần hơn, cập nhật hơn và thức thời hơn. Thách thức đầu tiên của các cha mẹ chính là: “Phải luôn tự mình cập nhật với công nghệ và kiến thức, tự học trước mắt là cho bản thân, và tìm ra những phương pháp thức thời để hỗ trợ con học tập hiệu quả”.

2. Bảo mật thời công nghệ: làm sao để cân bằng giữa kiểm soát và tự do?

Chúng ta vẫn đang thoải mái đăng hình ảnh con cái lên các kênh mạng xã hội, nhiều người còn đăng ở chế độ công khai, và chắc chẳng ai có đủ thời gian để học hết các tài liệu “Điều khoản và Chính sách” về việc sử dụng nội dung người dùng của các tập đoàn sở hữu những nền tảng MXH này. Chưa kể, với các dịch vụ dự đoán tiềm năng tương lai con trẻ, khách hàng thoải mái cung cấp mẫu gene hay toàn bộ mẫu vân tay của con cho một bên thứ ba. Với quan điểm cá nhân, mình luôn tự hỏi: “Các tổ chức ấy sẽ làm gì với lượng thông tin dữ liệu cá nhân khổng lồ đó?”

Về việc kiểm soát: Cha mẹ của những em bé Alpha thời đại hẳn đã dần nhận ra mặt thử thách của những thiết bị công nghệ, và những nguy cơ mà Internet và mạng xã hội có thể xảy ra khi con họ tiếp xúc quá sớm với những nền tảng thông tin và mạng xã hội. Vì thế, các phụ huynh lại tiếp tục “quay cuồng” tìm cách để kiểm soát những nội dung được trình chiếu, các mối quan hệ của con, với mục đích phòng ngừa các rủi ro không mong muốn. Một câu hỏi lớn hơn được đặt ra là: “Sự riêng tư của những đứa trẻ Alpha được bảo vệ như thế nào?”

Cha mẹ vì muốn đảm bảo an toàn và kiểm soát con hiệu quả, nên cũng sử dụng ngày càng nhiều hơn các thiết bị theo dõi qua mạng di động như camera quan sát kết nối qua wifi, các thiết bị có gắn chip theo dõi vị trí khi di chuyển… Tuy vậy, nguy cơ khi sử dụng những công nghệ này chính là: việc xâm nhập và hack vào hệ thống của các thiết bị này vô cùng đơn giản. Chúng ta sẽ cảm thấy ra sao nếu biết được có một kẻ lạ nào đó đang ngày ngày truy cập được vào camera của gia đình mình, hay cũng đang theo dõi được từng bước chân và vị trí hiện tại của con mình?

Có thể nói, thách thức thứ hai cho các bậc cha mẹ của thế hệ Alpha là: “Làm sao để có thể cân bằng giữa an toàn mạng và bảo vệ sự riêng tư của con trẻ, cũng như của gia đình mình?

3. Sức khỏe tâm lý – tinh thần: các rối loạn ngày càng xuất hiện nhiều và sớm hơn.

Tâm lý luôn tìm kiếm sự thỏa mãn ngay tức thì (instant gratification) là một trong những đặc điểm nhận diện của Gen Z và Gen Alpha. Sự thỏa mãn của cảm giác chiến thắng liên tục khi chơi game điện tử, kết nối trong tích tắc để tìm kiếm thông tin bằng Internet tốc độ 5G (so với thế hệ 8X ngày xưa phải chờ đợi để được dial-up), các chương trình giải trí phim ảnh có thể truy cập và xem bất kỳ lúc nào (thay vì phải chờ lịch phát sóng của nhà đài như ngày xưa)… là các yếu tố góp phần hình thành các khẩu hiệu sống của giới trẻ như: YOLO (you live only once – bạn chỉ sống một lần trong đời), FOMO (fear of missing out – sợ bị lạc hậu), hay thậm chí NOTOMO (no tomorrow – sống như không có ngày mai). Lối suy nghĩ này nếu kéo dài có thể dẫn đến tâm lý bất an cho giới trẻ, vì cảm thấy tương lai vô định hoặc thiếu mục tiêu để phấn đấu và cố gắng.

Với việc sử dụng các thiết bị điện tử thường xuyên và liên tục, trẻ em ngày nay đứng trước nhiều nguy cơ mắc các vấn đề tâm lý như: Rối loạn Tăng động – Giảm chú ý, Rối loạn lo âu – cảm xúc, gặp khó khăn trong việc điều tiết và kiểm soát hành vi… Theo báo cáo mới nhất của CDC vào tháng 3/2020, trung bình cứ mỗi 54 trẻ thì có 1 trẻ được chẩn đoán có mắc phổ tự kỷ. Đây là một tỉ lệ vô cùng cao, và tăng nhiều dần qua từng năm. Hãy thử tưởng tượng rằng 25 – 30 năm nữa, thế giới nếu được lãnh đạo bởi một thế hệ có không ít vấn đề tâm lý, sẽ ra sao?

Hoặc mạn phép với trí tưởng tượng cá nhân của mình, biết đâu mai này chính những trẻ có phổ tự kỷ hiện nay mới là những người điều khiển được robot trong tương lai, không chừng?

Thách thức thứ ba của các bậc cha mẹ đó chính là làm sao có thể đồng hành và hỗ trợ con phát triển sức khỏe tâm lý khỏe mạnh nhất? Hệ thống y tế nước ta khi nào mới có thể hỗ trợ can thiệp sớm cho trẻ đặc biệt trên phạm vi toàn cộng đồng, và xa hơn là được miễn phí?

4. Cảm xúc – Xã hội: Làm sao để dạy và giúp con duy trì những kỹ-năng-con-người?

Việc mua bán (shopping online) giờ đây diễn ra phần lớn là qua tương tác với màn hình; giới trẻ hiện đại giao tiếp và tương tác với nhau vô cùng hào hứng trên mạng xã hội, dù là có khi đang ngồi cùng một bàn với nhau. Có thể nói, chúng ta ngày càng dễ dàng kết nối với nhau hơn (trên MXH), nhưng cũng đồng nghĩa với việc các thiết bị điện tử và MXH đang góp phần giúp chúng ta ngắt kết nối (với thực tại và với các mối quan hệ offline) nhanh hơn.

Nếu bạn đã từng nghe ai đó nói rằng: “nhà này có “bảo mẫu” Youtube và iPad giúp trông trẻ hiệu quả lắm”, hãy hiểu rằng nanny-robot (bảo mẫu robot) không còn là chuyện viễn tưởng của tương lai. Ở Trung Quốc và Nhật Bản, những con robot xinh xắn có tên Care Bear hay iPal đang giúp các phụ huynh trông giữ các em bé nhỏ. Những con robot trông trẻ biết hát ca, nhảy múa, trò chuyện với trẻ, có cả màn hình cảm ứng để cha mẹ có thể nói chuyện, gọi điện và tương tác với con. Trong các hộ gia đình hiện đại, việc một đứa trẻ mẫu giáo lớn thỉnh thoảng đưa ra yêu cầu cho trợ lý ảo “Hey Siri”, “Hey Google”… cũng không còn quá xa lạ nữa. Năm 2017, IEEE (tổ chức công nghệ chuyên nghiệm lớn nhất thế giới) đã thực hiện một nghiên cứu khảo sát 600 phụ huynh trẻ thế hệ Milleniums, 40% số người được hỏi rất cởi mở với ý tưởng có một bảo mẫu robot để thay thế hoặc bổ sung cho bảo mẫu người thật tại nhà.

Trong bản báo cáo chuyên ngành giáo dục vào năm 2016 mang tên “New Vision for Education” (Tầm nhìn mới cho Giáo dục), Diễn đàn Kinh tế Thế giới (The World Economic Forum) đã vô cùng nhấn mạnh vào việc cần phải dạy cho trẻ kỹ năng Cảm xúc – Xã hội (SEL – social and emotional learning). Bản báo cáo này đã liệt kê ra 16 kỹ năng trọng yếu, phân ra thành 3 nhóm kỹ năng chính, mà trẻ cần học để có thể học hỏi và thành công trong thế kỷ 21:

  • Học vấn nền tảng (những kỹ năng cốt lõi để vận hành cuộc sống): Đọc – Viết, Toán học, Khoa học, Công nghệ & Thông tin, Tài chính, Văn hóa & Công dân
  • Năng lực cá nhân (những kỹ năng để xử lý các thử thách không mong đợi): Tư duy phản biện – Giải quyết vấn đề, Sự sáng tạo, Giao tiếp, Hợp tác
  • Phẩm chất tính cách (để thích ứng với những thay đổi vần vũ của thế giới): Tính hiếu kỳ, Tính tiên phong, Sự bền bỉ – Kiên trì, Khả năng thích ứng, Khả năng lãnh đạo, Nhận thức về Văn hóa – Xã hội.

Có thể nói rằng, thách thức lớn nhất khi làm cha mẹ của thế hệ Alpha, đó là chúng ta vừa phải liên tục trau dồi bản thân, tìm hiểu những kiến thức mới, và không ngừng “upgrade” theo công nghệ và kỹ thuật số, để có thể vững vàng trong vị trí đầu tàu định hướng đúng đắn cho những đứa trẻ tinh nhuệ sinh ra trong giai đoạn 2010-2024 này

Bài của mình đăng trên báo afamily ngày 1/4/2021

Parent Coach Tú-Anh Nguyễn

Bài viết cùng chuyên mục