TRIPLE P - Chương trình Nuôi dạy con Tích cực: HỌC TRẢI NGHIỆM MIỄN PHÍ
0-1 tuổi Baby Dạy con Tích cực

Các vấn đề lạ lẫm ở em bé nhỏ (dưới 1 tuổi)

Nếu lần đầu có con, đặc biệt là khi em bé không thuộc tuýp Thiên thần hay Bài bản (xem bài Phân loại tính khí em bé), chắc hẳn các bố các mẹ không ít lần vò đầu bứt tai bối rối, không hiểu con mình có vấn đề gì mà lại trở nên biếng ăn, khó ngủ, thay đổi tính nết, khó hiểu khó chiều như thế… Mình xin tóm tắt lại một vài vấn đề dường như là lạ lẫm nhưng thật ra vô cùng phổ biến ở các em bé sơ sinh và tầm dưới 1 tuổi để các mẹ đỡ hoang mang.

Dậy thì sơ sinh (Growth spurt), Tuần khủng hoảng (Wonder week)Khủng hoảng ngủ (Sleep regression)Khủng hoảng xa cách (Separation Anxiety)Dạ đề (Colic), Trào ngược (Reflux)… các mẹ đã nghe bao giờ chưa? Có cảm thấy hãi hùng không? 😛

📌 GROWTH SPURT – phát triển nhảy (tăng) vọt về thể chất (hoặc Dậy thì sơ sinh)

Bỗng dưng sau một đêm, bạn thấy bé dài thòong ra, quần áo hôm qua còn vừa hôm nay bỗng chật và ngắn? Đó là em bé vừa qua 1 đợt Growth spurt – phát triển nhảy vọt thể chất: giai đoạn em bé tăng cân nhanh, dài ra nhiều, và số đo vòng đầu tăng lên đáng kể

✔️Các dấu hiệu: con bú mẹ lâu hơn, hoặc tỏ ra vẫn còn đói và thòm thèm sau khi đã ti hết cả bình, bú nhiều hơn hẳn, đói thường xuyên hơn; khó chịu trong người, đòi bế nhiều hơn. Con ngủ kém đi, thức giấc đêm nhiều hơn, ngủ ngày (nap) ngắn hơn.. tuy nhiên giai đoạn này sẽ không kéo dài quá lâu, thường khoảng 2 – 4 ngày đối với trẻ nhỏ hoặc lâu nhất là 1 tuần, đối với trẻ lớn hơn. Tuy nhiên cũng có bé dễ tính và mẹ còn chẳng nhận ra con đang đi qua giai đoạn growth spurt này.

Growth spurt thường xảy ra 7 – 10 ngày sau sinh, ở tuần thứ 2, rồi tuần thứ 6, tháng thứ 3, tháng thứ 6, tháng thứ 9. Tuy nhiên các mẹ hãy nhớ là sau growth spurt nếu con không muốn ăn nhiều nữa thì đừng ép con nha, vì con đã vừa xong 1 đợt lớn nhanh rồi, chờ con đợt tiếp theo nha 😌

(*) nguồn: babycenter

📌 WONDER WEEK (WW) – tuần khủng hoảng / giai đoạn phát triển trí não & kỹ năng

Wonder week (WW) là khoảng thời gian con học được các kỹ năng mới và phát triển về nhận thức / tinh thần (cảm xúc, giác quan). Ví dụ, khi vừa sinh ra em bé hầu như không nhìn rõ vật gì, chỉ nhìn được đường viền ngoài của mọi vật thôi, không thấy được chi tiết, màu sắc, hoạ tiết… trải qua kỳ WW đầu tiên ở tuần thứ 5, đột nhiên em bé sẽ nhìn mọi vật rõ hơn được một tí. Ở các kỳ WW sau cũng tương tự như vậy, con sẽ dần dần nhận thức được màu sắc hình dạng, khoảng cách xa gần, mối quan hệ của sự vật sự việc… Các ba mẹ hãy tưởng tượng con người non nớt bé xíu kia bỗng dưng phải “đối mặt” với thế giới thay đổi khác lạ nhanh chóng, và phải thích nghi với những thay đổi đó, thì có thoải mái dễ chịu không?

✔️ Các dấu hiệu: người ta thường miêu tả dấu hiệu của mỗi đợt WW bao gồm 3 Cs: Crying (khóc lóc), Clinginess (đu bám đòi bế), và Crankiness (khó chịu khó ở) – vì con đang phải một mình chống chọi thế giới vần vũ đổi thay chóng mặt kia mà.

Mình highly recommend các mẹ tải app The Wonder Week trên app store về (mất 45 nghìn). Ngoài việc app dự báo khi nào con sẽ đến đợt WW tiếp theo, kéo dài trong bao lâu: 2-4-6-8 tuần, thì app còn giải thích rất rõ con phát triển được kỹ năng gì, biết được gì mới – mình rất ưng ý phần này, vì có thể biết con có kỹ năng gì mới để có thể chơi cùng & dạy con. Ví dụ, con mình đang ở kỳ WW tháng thứ 6, bé đang học được về khoảng cách xa gần, mối quan hệ của mọi người quanh bé (bố, mẹ, bà..) từ đó sẽ dẫn đến nhận biết tiếp theo của bé trong Khủng hoảng xa cách ở tháng thứ 7-8 khi bé hiểu ra mẹ đi đâu mất rồi 😂

Trong 1 năm đầu đời, con sẽ trải qua khoảng 8 kỳ WW (và hình như sẽ còn lai rai tiếp tới tầm gần 2 tuổi). Sau đó thì các mẹ đối mặt tiếp với terrible-two (khủng hoảng tuổi lên 2)terrible-three (khủng hoảng tuổi lên 3) nha hahaha =))

(*) nguồn: tổng hợp từ google, app và kinh nghiệm bản thân :))

📌 SLEEP REGRESSION – khủng hoảng ngủ / rối loạn giấc ngủ

Khủng hoảng ngủ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (Sleep regression) là một cụm từ mô tả một giai đoạn khi em bé đã ngủ tốt, đột nhiên thức dậy nhiều vào ban đêm, ngủ ngắn hơn, thức giấc nhiều hơn mà không có lý do rõ ràng. Giai đoạn này thường kéo dài trong vòng 1 tuần đến 1 tháng; cũng có khi kéo dài 6-8 tuần. Sleep Regression thường xảy ra vào tháng thứ 4, thứ 8 (hoặc 9), tháng thứ 12, và 18 tháng.

✔️ Các dấu hiệu theo từng tháng:

  • Khủng hoảng ngủ 4 tháng tuổi: kỳ Sleep Regression đầu tiên này mẹ sẽ cảm tưởng nó dài vô tận. Thời điểm 4 tháng, em bé không còn là em bé sơ sinh nữa, các thói quen và nếp sinh hoạt giờ đây đã có lịch trình rõ ràng hơn. Vì thế, từ một em bé dễ ngủ ngày xưa giờ bỗng thức đêm nhiều, không chịu ngủ, khó vào giấc…, đây là giai đoạn chuyển tiếp sẽ cắt bớt giấc ngủ ngày & thức chơi nhiều hơn. Giờ đây bé có thể phân biệt được giấc ngày (ngắn) và giấc đêm (dài). 
  • Khủng hoảng ngủ tháng thứ 8 (đôi khi là tháng 9 hoặc vào tháng thứ 10): Con đạt được nhiều mốc phát triển vượt bậc: Vận động thô tiến bộ rõ rệt (con ngồi vững, có thể bò, đứng vịn, thậm chí một có thể đi dò), trí não cũng đạt được bước tiến đáng kể (con thấm hút ngôn ngữ như một miếng bọt biển), con mọc thêm được một vài cái răng. Kết quả là bạn có một em bé cáu kỉnh, ít ngủ ngày, đêm thức liên tục và quấy khóc thường xuyên. 
  • Khủng hoảng ngủ tháng 11 hoặc 12: Giai đoạn này thường không để lại “hậu quả nghiêm trọng” lắm, thường chỉ ảnh hưởng đến giấc ngủ ngày. Trẻ có xu hướng không chịu ngủ 2 giấc ngày, thích thức để chơi hơn và chỉ muốn ngủ 1 giấc ban ngày. Tuy nhiên, các bậc cha mẹ được khuyên là sau khi qua giai đoạn này, vẫn nên tiếp tục duy trì lịch nap 2 giấc ngày cho đến khi trẻ được ít nhất 15 tháng, mới nên giảm bớt. 
  • Khủng hoảng ngủ 18 tháng: Đây là giai đoạn khủng hoảng ngủ kinh khủng nhất của bé. Bây giờ con đã là một em bé biết đi, biết diễn đạt ý muốn của mình bằng lời và bằng cử chỉ. Bé hiểu bạn và chỉ thích nói “không”. Bé trở nên cáu kỉnh khóc lóc vật vã ăn vạ nếu khi thức dậy mà không thấy bạn ở bên. Thêm nữa, đây là giai đoạn này mọc răng hàm nên con càng thêm phần khó ở. 
  • Khủng hoảng ngủ lúc 2 tuổi: Đây là giai đoạn khá nhẹ nhàng, con đã được 2 tuổi, đạt được rất nhiều mốc phát triển quan trọng và hầu hết đã có thể ngủ giống người lớn, nhưng con cũng có thể trải qua vài đêm khó ngủ. 

✔️ Làm thế nào để vượt qua? Nếu không biết về Sleep Regression, các mẹ có thể kết luận rằng con đói, cần ăn thêm, hoặc thiếu calci, nhất là tháng thứ 4 khi con rụng tóc vành khăn nhiều và rõ rệt nhất. Tuy nhiên, các mẹ nên nhớ, Sleep regression ở tháng thứ 4 là sự thay đổi hoàn toàn của con – đồng thời cũng là cơ hội tuyệt vời nếu bạn muốn luyện ngủ cho con (giới thiệu cho bé routine đi ngủ, tự dỗ mình vào giấc ngủ…)

✔️ Một vài gợi ý vượt qua giai đoạn khó khăn này:

  • Cho bú thêm nếu con muốn: đôi khi Sleep Regression xảy ra đồng thời cùng Growth Spurt – con thật sự đói và muốn ăn thêm. Đôi khi bé chỉ muốn ăn thêm dù chỉ xíu xiu sữa cho ấm lòng, thì bạn cũng hãy chiều bé. Đừng lo, đây chỉ là tạm thời thôi, rồi bé sẽ trở lại với nếp sinh hoạt cũ và không muốn ăn thêm nữa, sau khi qua giai đoạn này. 
  • Ôm ấp vỗ về bé nhiều hơn, nhưng TRÁNH TẠO THÓI QUEN MỚI KHÔNG TỐT: ở giai đoạn khó chịu này, bé sẽ muốn được chiều chuộng dỗ dành nhiều hơn, mẹ có thể ôm ấp hôn hít nhiều hơn, nhưng tránh việc bồng bế đu đưa hay cho con ngậm ti với mục đích dỗ con ngủ – đây là tạo thói quen mới không tốt cho con. Nếu con đã cai được ti giả thì tránh không giới thiệu ti giả lại cho con. 
  • Cố gắng đi ngủ sớm & tận dụng sự hỗ trợ của bố bé, hoặc người thân trong gia đình. Vì mỗi đợt Sleep Regression có thể kéo dài cả tháng trời rất mệt mỏi. 

(*) nguồn: The Baby Sleep Site

📌 SERIAL CATNAPPER – không phải serial killer đâu :))

(*) Catnap: giấc ngủ chợp mắt ngắn

Có bao giờ các mẹ nghe truyền thuyết “con nhà người ta” mỗi lần nap ngủ ngày được 1,5 tiếng – 3 tiếng, nhìn lại con mình chỉ nap 30-40′ là mở mắt dậy không chịu ngủ nữa và không thể hiểu vì sao không? Em bé nhà bạn đích thị là một Serial Catnapper rồi đó

Ở lứa tuổi nhỏ, 1 chu kỳ ngủ hoàn chỉnh của 1 em bé khoảng 40 phút: gồm 20 phút ngủ nông và 20 phút ngủ sâu. Có những em sau 1 chu kỳ ngủ, có thể tự chuyển giấc qua chu kỳ ngủ tiếp theo, nên bé tự ngủ được lâu hơn; cũng có những bé cần hỗ trợ kết nối chu kỳ ngủ (dễ nhất là sử dụng tiếng ồn trắng – white noise); và cũng có những bé thật sự chỉ cần ngủ khoảng 40-50′ mỗi giấc thôi và vui vẻ thức dậy chơi không cáu gắt gì (con mình như vậy đó ạ). Vì vậy các mẹ cũng không cần quá lo lắng nếu con mình không ngủ được dài như “con nhà người ta”; trừ khi nếu bé chỉ ngủ 25-30′ và tỉnh dậy gào khóc thì mới là vấn đề cần phải giải quyết.

Sau khi quan sát và nói chuyện với các mẹ khác có con cũng là catnapper, mình thấy rằng thường những bé ngủ ngày “vớ vẩn”, lại sớm chuyển ngủ tốt, ngủ dài vào ban đêm và không cần ăn đêm. Rõ ràng, ban ngày thức nhiều thì ăn nhiều, nạp đủ năng lượng của cả ngày rồi thì đêm chỉ cần ngủ thôi không cần ăn nữa. Mỗi tội, vì ban ngày ngủ ít quá nên hầu như mẹ không có nhiều thời gian để làm việc riêng. Đổi lại, những em bé ngủ ngày tốt, mỗi giấc được 2-3 tiếng để mẹ có nhiều thời gian ban ngày hơn, thì sẽ cần bú đêm lâu hơn, chậm “sleep through the night” hơn. Vì đương nhiên, ban ngày em bận ngủ không có thời gian ăn đủ, đêm em vẫn phải thức ăn bù để còn mau lớn chứ. You CAN’T have it all, right? 😆
Thông tin thêm bằng tiếng Anh: https://www.todaysparent.com/baby/baby-health/catnapper/

📌 SEPARATION ANXIETY – khủng hoảng xa cách


Separation Anxiety (Khủng khoảng xa cách) chắc chắn đều xảy ra với các em bé, tuy nhiên ở mức độ nặng nhẹ nghiêm trọng khác nhau. Sớm nhất khoảng 6, 7 tháng, thường lên đỉnh điểm trong khoảng 10-18 tháng và giảm dần khi em bé được khoảng 2 tuổi. Thông thường, các mẹ để ý sẽ thấy con hay khóc lóc không chịu rời mỗi khi mẹ chuẩn bị đi làm hoặc ra ngoài đi công việc, hay chỉ đơn giản là đi xa khỏi tầm mắt con.

Khủng hoảng xa cách thật ra là một trong những bước phát triển quan trọng của não bộ về mặt cảm xúc của trẻ nhỏ, để bé hiểu rằng sự vật, con người vẫn tồn tại ngay cả khi những thứ ấy không xuất hiện trước mắt bé. 
Có một số bé chỉ khóc lóc quấy quá nhẹ nhàng thôi, nhưng cũng có những bé rất drama làm mẹ không đi đâu xa được. Các mẹ đọc thêm nhé.

📌GAS / COLIC / REFLUX – nôn trớ, đau bụng & quấy khóc vì các nguyên nhân khác nhau

Có một số em bé tầm 1-3 tháng (à không, mình thấy cũng khá nhiều em 😂) có những biểu hiện rất khổ sở khi phải bú sữa tầm một đến vài lần trong ngày, như: khóc rướn căng oằn người hoặc co ngược chân lên tận ngực, trớ sữa nhiều nôn phun ra như vòi rồng, vỗ mãi không ợ hơi được, … và cha mẹ thường cảm thấy vô cùng bất lực vì không cách gì làm con hết khóc được, ngày nào cũng như thế, căng thẳng thật sự vì không biết con mình bị sao. Nếu đã loại trừ hết các nguyên nhân: đói, mệt, cần thay tã, đau bệnh, tính khí của con,.. thì thường vấn đề còn lại sẽ là một trong 3: đầy hơi (gas), colic (dân gian gọi là khóc dạ đề), hoặc trào ngược (reflux – vấn đề này có lẽ nghiêm trọng nhất, cần đi tư vấn bác sĩ).

✔️ Gas – đầy hơi: em bé khi bú thường nuốt luôn cả không khí vào bụng, những bong bóng khí này kẹt lại ở ruột làm con đau bụng và con không tự giải quyết được. Con thường khóc sau khi ăn xong, khi khóc co 2 chân tới ngực, nếu mẹ hỗ trợ bằng cách bế đứng con thẳng chân ra, vỗ ợ, để con có thể ợ hoặc xì hơi được, con sẽ cảm thấy dễ chịu hơn và hết khóc. Nếu con ăn không quá no thì mẹ có thể làm động tác co 2 chân lên đạp xe đạp giúp con xì hơi tốt hơn. Nếu các cách trên vẫn không được, các mẹ có thể consider thuốc anti-gas (Gas Relief) cho bé. Thuốc này 99.9% không có tác dụng phụ, mình đã hỏi tham vấn 4 bác sĩ Nhi ở các clinic & bệnh viện quốc tế cho con mình và được xác nhận như vậy, bác sĩ bảo cứ tiếp tục dùng. Con mình sử dụng suốt 3 tháng trời, ợ tốt hơn hẳn và có giảm nôn trớ sữa 😊

✔️ Trào ngược (reflux): hầu hết trẻ sơ sinh đều bị trớ sữa, bác sĩ nói với mình một ngày nôn trớ 3-4 lần vẫn trong giới hạn bình thường chưa cần dùng thuốc. Trào ngược là triệu chứng ợ nóng đi kèm với nôn trớ (có một số trường hợp silent reflux có thể trẻ không nôn). Khi con bú, sữa đi qua miệng, đến thực quản và sau đó cơ vòng – cơ đóng mở dạ dày – sẽ tiếp nhận thức ăn, mở ra cho thức ăn xuống dạ dày và đóng lại theo động tác nuốt. Tuy nhiên ở trẻ sơ sinh, do các cơ quan nội tạng vẫn chưa phát triển hoàn thiện, ở các trẻ bị trào ngược, cơ vòng này mở ra rồi không đóng lại, làm cho sữa kèm acid dạ dày lại trào ngược lên thực quản, làm cho trẻ cảm thấy bị đau quặn, xót như thiêu đốt, khó chịu, và nôn hết sữa ra. Nếu thật sự bị trào ngược, con sẽ gặp khó khăn khi ăn: hay bị nghẹn, sặc, nôn trớ thành vòi, nôn ra cặn bợn nhớt chua, có thể xì hơi nhiều và to khi ị… Tương tự như trẻ bị đầy hơi, trẻ bị trào ngược cũng nuốt không khí vào bụng, nhưng đặc biệt mẹ sẽ nghe được tiếng rin rít từ cổ họng con (em bé nhà mình bị thế này, khi bú phát ra tiếng rin rít ở cổ rất đáng sợ); khó vỗ ợ hơi, chỉ thoải mái khi được bế vác thẳng đứng, ngồi thẳng. Tuy nhiên nếu nghi ngờ con bị trào ngược, bạn nên cho con đi khám bác sĩ kỹ càng để được tham vấn xem có thật sự cần dùng thuốc hay không. Nếu không thì chờ đợi theo thời gian, cơ vòng và hệ tiêu hoá của con phát triển hoàn chỉnh, con có thể tự khỏi trào ngược.

✔️ Colic: Ngày nào con cũng khóc vào cùng 1 giờ cố định, đều đặn như hẹn giờ, và mẹ đã loại trừ các triệu chứng đầy hơi & trào ngược. Thông thường, khóc colic không liên quan hay xảy ra quanh giờ ăn uống như 2 vấn đề ở trên. Một số nghiên cứu gần đây cho rằng trẻ khóc dạ đề là do trẻ quá nhạy cảm, không có khả năng tự trấn an bản thân khi phải đối mặt với những thứ xung quanh “oanh tạc” các giác quan của bé (ánh sáng, âm thanh, nhiệt độ,… vì bé mới sinh ra đời và đang làm quen với môi trường ngoài bụng mẹ mà). Vậy phải làm gì? Thật ra, tất cả các em bé dù bệnh hay khoẻ, đều KHÓC. Khóc là khả năng giao tiếp duy nhất của bé, nên bạn không thể làm cho bé ngưng khóc hay cấm bé khóc được. Và thật sự, colic không có cách chữa trị. Chỉ có cách duy nhất là “sống chung với lũ”, và chờ colic tự hết. Một số cha mẹ có thể sống trong hoà bình với tiếng khóc của con mình; tuy nhiên, nếu bạn ở trong nhóm còn lại, không thể chịu được khi nghe con khóc, hãy nhờ đến sự giúp đỡ của người thân (chồng, ông bà nội ngoại) vào thời điểm con khóc dạ đề, để tránh trường hợp trầm cảm sau sinh.

(*) nguồn: Sách Đọc vị mọi vấn đề của trẻ sơ sinh (Tracy Hogg – The Baby Whisperer)

Tú Anh Nguyễn

1 bình luận

Trả lời

Bài viết cùng chuyên mục