TRIPLE P - Chương trình Nuôi dạy con Tích cực: HỌC TRẢI NGHIỆM MIỄN PHÍ
Phát triển toàn diện Dạy con Tích cực

Giúp con phát triển năng lực trí tuệ cảm xúc (EQ)

Một người có năng lực trí tuệ cảm xúc (chỉ số EQ) cao thường sẽ dễ dàng đạt được thành công và thuận lợi hơn trong cuộc sống. EQ là thứ có thể được nuôi dưỡng và hỗ trợ để phát triển sớm, ngay từ những năm tháng đầu đời của trẻ. Một đứa trẻ khi được bố mẹ tạo điều kiện để phát huy năng lực cảm xúc thường cũng sẽ ít “gây rối” hoặc thử thách người lớn hơn. Vậy, bố mẹ có thể làm gì để giúp con phát triển EQ ngay từ nhỏ?

Khủng hoảng tuổi lên 2 – lên 3, hay là lúc con bắt đầu bùng nổ trí tuệ cảm xúc? 

Trong những năm đầu đời, trẻ có xu hướng bùng nổ cảm xúc vô cùng mạnh mẽ, thể hiện qua các hành vi cắn, ném, đánh hoặc bướng bỉnh, phản kháng. Đôi khi, chỉ vừa phút trước con còn đang vui đùa, nghịch ngợm phấn khích, đột nhiên lại có thể trở nên cáu bẳn, hung hăng hoặc nằm ra ăn vạ ngay lập tức. Người lớn đôi khi cảm thấy như thể: “Trời ơi, chả biết đường nào mà lần với các cô các cậu!?”.

Những năm đầu đời, trẻ nhỏ phát triển vượt bậc, ở tất cả mọi mặt, từ kỹ năng đến nhận thức. Con thường xuyên cảm thấy bị choáng ngợp vì những điều mới lạ cứ liên tục thay đổi vần vũ xung quanh và cả bên trong bản thân mình. Con dần nhận ra bản thân phải đối mặt với các kiến thức mới mẻ, các nhiệm vụ phức tạp như làm sao để quản lý các cảm xúc mạnh mẽ dâng trào trước các tình huống mà con không thích, hoặc phải tự kiếm chế các hành động bộc phát của bản thân…

Tuy nhiên, ở giai đoạn này, với khả năng ngôn ngữ còn hạn chế và nhận thức mới bắt đầu phát triển, trẻ thường dễ cảm thấy bị “hoang mang”, “lạc lối”. Vì vậy, mọi trải nghiệm trực tiếp với bố mẹ sẽ có ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến năng lực EQ của con.

5 gợi ý để bố mẹ giúp con phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) tốt hơn:

  • Giúp con hiểu và gọi tên cảm xúc: Đây là bước đầu tiên trong việc dạy con nâng cao EQ. Xác định đúng cảm xúc và nói về những cảm xúc đó là cách đúng đắn để giúp con hiểu tại sao con lại cảm thấy như vậy. Ví dụ, khi con bị bạn giành đồ chơi và khóc la, hãy nói: “Con thấy giận vì bạn lấy mất đồ mà con đang chơi phải không?
  • Cho con biết rằng các cảm xúc, dù là tiêu cực, không phải là điều xấu xa, mà chúng ta cần nhận biết và vượt qua. Trẻ em nếu phải lớn lên trong môi trường bị đè nén và dồn ép cảm xúc, không được phép thể hiện và trải nghiệm các cảm xúc tiêu cực, khi lớn lên có thể dễ vướng phải các vấn đề hành vi, dễ bị bắt nạt hoặc đi bắt nạt bạn bè, rối loạn lo âu, hoặc nặng hơn là trầm cảm. Vì vậy, ngay từ những năm tháng đầu đời, hãy cho con hiểu được thông điệp: Con có quyền cảm nhận mọi cảm xúc. Điều con cần học là tự kiểm soát hành vi của bản thân. Ví dụ, khi con phật lòng và ném đồ: hãy nói: “Mẹ hiểu là con không vui. Con có thể giận, nhưng con không được ném đồ nhé. Con có thể vào phòng để đánh vào gối nếu con giận quá.
  • Hướng dẫn con nên làm gì mỗi khi trải qua các cảm xúc tiêu cực: Đôi khi, chính vì sự lúng túng do không biết bản thân phải làm gì, trẻ thường sẽ thể hiện các cảm xúc tiêu cực qua những hành vi đơn sơ mà trẻ biết làm ở thời điểm đó, như: cắn, đánh, nổi cơn gào khóc… Điều con cần là các gợi ý và các giải pháp của bố mẹ, chứ không phải sự trừng phạt hay đánh mắng. Hãy nghĩ ra những giải pháp nào mà bạn thấy là chấp nhận được, và cho phép con làm những điều ấy khi tức giận. Ví dụ: hướng dẫn con vào phòng, đóng cửa lại và hét thật to, cho con đấm thật mạnh vào gối, dạy con hít thở và trấn tĩnh, cho phép con nói ra những điều con nghĩ trong đầu…
  • Luôn phản hồi với cả những cảm xúc tích cực của con. Tương tự như việc phản hồi với những cảm xúc tiêu cực, bố mẹ cũng có thể hướng dẫn cho con biết nên làm gì mỗi khi con cảm thấy tự hào, vui sướng hay phấn khích. Ví dụ, những lần đầu tiên mà con làm thành công trò chơi nào đó, có thể con sẽ thể hiện nét mặt vô cùng ngạc nhiên. Khi đó, nếu bố mẹ hào hứng cười và vỗ tay, con sẽ hiểu rằng khi làm được việc gì đó đáng tự hào, mọi người sẽ động viên và cổ vũ.
  • Hãy nhớ rằng, con luôn luôn quan sát, học hỏi và bắt chước mọi hành vi của bố mẹ. Nếu muốn con trở thành người có năng lực EQ, hãy tự quản lý cảm xúc của chính mình. Nếu bố mẹ thường xuyên la lối khi bực tức, con cũng sẽ học cách phản ứng bằng việc hét to. Ngược lại, nếu bố mẹ đi chỗ khác để hít thở sâu khi tức giận, con sẽ dần hiểu rằng, khi con tức giận, con nên tìm chỗ nào đó để trấn tĩnh lại. Khi bố mẹ thể hiện sự cảm thông, thấu hiểu cảm xúc của con, con cũng sẽ dần học được cách ghi nhận và đồng cảm với cảm xúc của người đối diện.

Đương nhiên, làm cha mẹ, chúng ta không thể lúc nào cũng cư xử cách hoàn hảo như trong sách vở được. Đặc biệt là những khi con ném thức ăn tán loạn, hoặc nổi cơn thịnh nộ nơi đông người, tôi hiểu rằng khó có cha mẹ nào có thể luôn giữ được bình tĩnh trọn vẹn. Tuy nhiên, chỉ cần chúng ta tự nhận thức được cảm xúc của bản thân, và luôn cố gắng hết sức để quản lý những cảm xúc ấy, và làm mẫu cho con trẻ nhìn thấy những điều mà bạn muốn chúng cư xử trong những tình huống giống như vậy, tôi tin là bạn đã đi đúng hướng rồi. 

Parent Coach Tú Anh Nguyễn

Bài viết cùng chuyên mục