TRIPLE P - Chương trình Nuôi dạy con Tích cực: HỌC TRẢI NGHIỆM MIỄN PHÍ
1-3 tuổi Toddler Dạy con Tích cực

Hiểu về hành vi cắn ở trẻ toddler (thiếu nhi)

Mình nhận được vài câu hỏi về hành vi cắn của con, nhiều nhất là trong độ tuổi 2-3. Với hành vi này, một số mẹ vô cùng stress vì không biết xử lý con thế nào cho đúng cách, một số mẹ khác có thử cắn lại cho con biết cảm giác bị đau. Nhưng con cũng không thay đổi. Vậy, phải làm gì nếu con hay cắn?

Khoá học Triple P – Chương trình Nuôi dạy con Tích cực được Liên Hiệp Quốc và CDC xếp hạng hiệu quả nhất thế giới

1. Hiểu về hành vi cắn của con

Theo tiến sĩ tâm lý Stanley Goldstein (tác giả quyển sách nổi tiếng “Troubled Children/Troubled Parents”), cắn là một hành vi khó được xã hội chấp nhận, nhưng nó được xem là bình thường và khá phổ biến ở trẻ dưới 3 tuổi. Đối với con, việc cắn là cách để con đương đầu với một thử thách mà con đang gặp phải, hoặc thoả mãn một nhu cầu nào đó của chính bản thân con.

Đầu tiên và quan trọng nhất mình cần nhấn mạnh với các bố mẹ có con hay cắn là:

  • Không cắn lại con. Con học tất cả mọi thứ qua việc nhìn và bắt chước. Khi con thấy bố mẹ làm như vậy với mình, con sẽ hiểu cắn là một hành động được phép làm và chấp nhận được. Chứ con sẽ không liên kết việc bị cắn đau không cắn nữa. 
  • Không đặt biệt danh hay gọi con bằng một cái tên đặc biệt nào dính dáng đến hành vi cắn này. Con sẽ tự xem đó là đặc điểm nhận dạng riêng của mình và tiếp tục hành vi để củng cố “thanh danh”. 
  • Bêu rếu hay phạt nặng con cũng không giúp loại bỏ hành vi này.

Vì sao con cắn?
Ở độ tuổi nhỏ hơn, một em bé thường sẽ cắn vì con bị mọc răng và ngứa lợi. Lí do thứ hai là con đang học về khái niệm “nguyên nhân – hệ quả”. Ví dụ: con đang bú thì vui miệng thử cắn ti mẹ một cái, mẹ kêu lên “ui da đau”, con thấy mẹ có phản ứng, và con hiểu được về khái niệm nguyên nhân – hệ quả từ đó.

Đối với trẻ lớn tuổi toddler, hành vi cắn của con thường có li do sâu xa hơn, liên quan đến cảm xúc bên trong của con. Vấn đề chỉ có thể được giải quyết triệt để khi bố mẹ hiểu rõ và đáp ứng được các nhu cầu tâm lý của con.

Những lí do có thể là:

  • Thiếu hụt khả năng ngôn ngữ diễn đạt: con có một nhu cầu nào đó nhưng con chưa thể nói ra để cho bố mẹ hiểu được. Thế là con cắn. Ví dụ: khi con muốn chơi với bạn, nhưng bạn đang mải mê vào điện thoại và không đáp lời con, con làm đủ mọi cách nhưng vẫn không có được sự chú ý của mẹ, con sẽ thử cắn và mẹ quay sang ngay lập tức. Thế là con sẽ hình thành khái niệm: “muốn mẹ chú ý, hãy cắn”. Hoặc trong một tình huống khác, nếu bạn đứng quá gần hoặc muốn lấy một món đồ chơi của con, con không đồng ý nhưng chưa biết cách thương lượng và dàn xếp, con sẽ cắn để bạn bỏ chạy ra xa và không làm phiền con nữa. 
  • Cảm xúc tiêu cực bị dồn nén: như sợ hãi, lo lắng, tức giận, bị bỏ rơi… Mình tin là, không một đứa trẻ nào muốn chủ đích làm người khác bị đau. Những hành vi không tốt ở một bạn nhỏ tuổi toddler (1-3 tuổi) phần lớn đều bắt nguồn từ một lí do là bộ não của con vẫn đang phát triển và chưa hoàn thiện, nên con chưa tự hiểu được những cảm xúc của chính mình, dẫn đến việc con không điều khiển được những hành vi liên quan đến cảm xúc đó. Vì vậy, việc con cắn (hay các hành vi khác tương tự), là cách để con giải toả những cảm xúc tiêu cực, và vì con đang vô cùng bối rối. Hành vi cắn này tương tự như việc con ho hoặc hắt xì – hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của con. 
  • Bị kích thích bởi các tác nhân từ bên ngoài: đôi khi vì âm thanh, ánh sáng hoặc cường độ hoạt động không phù hợp có thể cho con bị khó chịu, và con không biết cách tự giải quyết vấn đề này. Bị quá mệt hoặc chưa được hoạt động đủ đều có thể làm cho con bứt rứt. 
  • Con mọc răng hoặc khó chịu trong miệng và con thật sự cần cắn cái gì đó (hoặc ai đó) để bớt khó chịu. 
  • Muốn thử để xem phản ứng của người đối diện sẽ thế nào, có thể vì con muốn thu hút sự chú ý của người khác. 

2. Phòng ngừa để giảm thiểu hành vi
Đối với vấn đề cắn của con, việc phòng ngừa và ngăn chặn trước khi hành vi diễn ra quan trọng và hiệu quả hơn là cứ mãi đi theo sau và giải quyết hậu quả. Hãy giải quyết tận gốc những vấn đề của con:

  • Hỗ trợ con hoàn thiện khả năng giao tiếp: để ý và nhận biết những tín hiệu khó chịu đầu tiên của con trong từng tình huống, và mớm lời trước cho con, để giúp con diễn đạt được ý con muốn. Ví dụ: “Có phải con muốn mẹ chơi cùng con ngay bây giờ không? Mẹ hiểu rồi, để mẹ làm xong việc này thật nhanh nhé.”. hoặc “Có phải con muốn bạn không đứng gần con không? Có phải con không muốn bạn lấy cái xe này của con không?” – gợi ý thật nhiều để con được có cơ hội trả lời “có” hoặc “không”, hoặc tự diễn đạt ý con muốn. 
  • Giúp con giải toả và làm chủ cảm xúc: với nguyên nhân cảm xúc bị dồn nén, đa phần lí do của việc cắn là sự chất chứa của những cảm xúc tiêu cực từ nhiều ngày trước hoặc từ nhiều lần trước, mà con không được giải toả hay bộc lộ ngay. Ít khi nguyên nhân xảy ra từ sự kiện hiện tại. Ví dụ: khi mẹ đi công tác xa nhiều ngày, buổi tối trước khi đi ngủ con rất nhớ mẹ và cảm thấy hoảng sợ, lo lắng. Người chăm sóc vì muốn hạn chế việc con khóc quấy, nên tìm mọi cách dụ dỗ và làm con quên đi. Nhưng sự thật là cảm xúc của con vẫn còn ở đó, chất chứa qua nhiều ngày và có thể đến một thời điểm sẽ bùng phát qua việc con cắn bạn trong lớp, hoặc cắn người thân ở nhà. 
  • Loại bỏ các tác nhân kích thích: nếu con là một em bé vô cùng nhạy cảm và dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân từ bên ngoài, hãy giúp con được ở trong một môi trường phù hợp và dễ chịu hơn. Bố mẹ hãy quan sát để biết được với cường độ âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ hay hoạt động nào sẽ làm cho con khó chịu. 
  • Miệng con bị khó chịu: cho con thứ gì con có thể cắn và làm giảm cảm giác ngứa ngáy trong miệng của con 
  • Để thu hút sự chú ý: không đáp ứng lại mục đích của con, bằng cách trách la hét quát nạt, phản ứng mạnh, hay biến con thành trung tâm của sự chú ý.

3. Làm gì khi con cắn?
Những câu nên nói với con:

  • Thay vì hỏi “tại sao con lại cắn mẹ / cắn bạn?”. Hãy hỏi: “có phải vì con cảm thấy tức giận vì mẹ không để ý đến việc con vừa làm, nên con cắn mẹ không” 
  • Thay vì nói “Con không được cắn mẹ nữa, nếu không mẹ sẽ phạt con!”. Hãy nói: “Mẹ hiểu là con tức giận. Con được quyền tức giận. Nhưng con không được cắn người khác khi tức giận” 
  • Thay vì nói: “Con có biết cắn mẹ là con hư lắm không?”. Hãy nói ngắn gọn và dứt khoát: “Con cắn mẹ làm mẹ rất đau. Và mẹ không thích điều đó. 

Khoá học Triple P – Chương trình Nuôi dạy con Tích cực được Liên Hiệp Quốc và CDC xếp hạng hiệu quả nhất thế giới

Hỗ trợ con bằng cách:

  • Phân tán sự chú ý của con vào những hoạt động hoặc những món đồ chơi khác. Mục đích để giảm cảm xúc căng thẳng của con ngay tại thời điểm đó. 
  • Gợi ý và chỉ cho con cách giải quyết tình huống đã làm cho con tức giận hoặc ức chế. Ví dụ: “Lần sau con có thể nói với bạn là bạn đứng xích ra đi, hoặc đừng đụng vào đồ của con”. Hoặc: “Nếu con không thích và không làm gì được bạn thì hãy ra nói với mẹ, mẹ sẽ giải quyết giúp con nhé.” 
  • Dạy con cách chia sẻ, trao đổi, hoặc chờ đến lượt nếu nguyên nhân của hành vi cắn là do các con giành nhau đồ chơi. Ví dụ: hãy luôn chuẩn bị 2 hoặc 3 món đồ chơi hấp dẫn. Hoặc, dùng đồng hồ hẹn giờ của nhà bếp để cho con biết khi nào đến giờ phải trao đổi hoặc nhường lại. 
  • Đọc sách về chủ đề cắn cho con nghe. Con sẽ học được nhiều hơn từ sách, thay vì nghe bố mẹ giảng giải dài dòng.
  • Và đồng thời, mỗi ngày mẹ dành ra thêm 15-20’ riêng với con, chỉ 2 mẹ con với nhau, không bị phân tâm bởi tivi điện thoại. Bạn có thể để con chủ động chơi bất cứ gì con muốn, đùa nghịch với con, ôm ấp thủ thủ tình cảm với con —> thoả mãn nhu cầu cần được kết nối và chú ý của con từ gốc, bằng cách này con sẽ giảm dần những hành vi kia. Thay vì tìm cách xử lý đằng ngọn 🙂

– – – – –
Tu-Anh Nguyen
HeartWise® Parent Coach
Certified Positive Discipline Parent Educator
www.happyparenting.vn

Trả lời

Bài viết cùng chuyên mục