TRIPLE P - Các lớp đào tạo Nuôi dạy con Tích cực: Trợ giá 30% học phí 5/2021
Làm cha mẹ

Sự phát triển của con chịu ảnh hưởng từ đâu?

🗯 “Ở nhà dù có cố nói năng dịu dàng cách mấy, nghe hàng xóm văng tục mấy bữa là nó nhại lại ngay.” – phụ huynh rất sát sao với con nhưng thường gặp phải “ổ gà” trên chặng đường dạy con mỗi ngày.

❓ Liệu một mình cha mẹ có thể kiểm soát toàn bộ sự phát triển: hành vi – suy nghĩ và thái độ của con không? Post trước khi nói về ảnh hưởng của internet lên con, nhiều phụ huynh chia sẻ với mình nỗi lo lắng thật sự vì không biết làm sao để kiểm soát con chặt chẽ trong thời buổi này.

❓ Đứa trẻ của chúng ta đang lớn lên và chịu ảnh hưởng từ đâu, từ ai? Post hôm nay mình sẽ nói về lý thuyết tâm lý học nhé.

🔑 Sự phát triển và khôn lớn của con trẻ chịu ảnh hưởng tổng hoà từ CẢ MỘT HỆ SINH THÁI – Theo học thuyết Hệ sinh thái phát triển của Bronfenbrenner (hình minh hoạ). Trong hệ sinh thái này, có đến tận 5 tầng lớp các yếu tố ảnh hưởng lên đứa trẻ của chúng ta. Đó là:

1️⃣ MICROSYSTEM – Những mối quan hệ cận sát hàng ngày quanh trẻ:

  • Tình cảm giữa cha mẹ, ông bà và trẻ có gần gũi để con cảm nhận mình được yêu thương và chú ý đủ đầy? Cha mẹ ông bà có đang dạy dỗ con hiệu quả và kỷ luật tích cực để con có những hành vi đúng mực và biết cách cư xử lịch sự? Người lớn có điều chỉnh con ngay khi có những hành vi: la hét nơi công cộng, gác chân lên bàn, co chân lên ghế, huých vai hay xô đẩy bạn khác để tranh giành, làm phiền hà đến người khác… hay vẫn tặc lưỡi “Kệ đi, nó còn nhỏ mà có biết gì đâu”, hoặc thậm chí: “ra đường mà không ghê gớm thì đứa khác nó ngồi lên đầu cho”.
  • Ở trường lớp, con có sự gắn kết tốt với thầy cô? Thầy cô có sát sao quan sát và nhận biết được các vấn đề trong sự phát triển nhận thức, tình cảm, kỹ năng giao tiếp xã hội, hành vi… ở con để giúp con cải thiện, kết hợp cùng gia đình? Nếu cha mẹ nghĩ rằng: “Ở nhà chả dạy dỗ được gì đâu, đi học thầy cô mới dạy được nó”… thì sẽ sớm mất đi “power” dạy dỗ con trong môi trường ở nhà.
  • Thường ngày con hay trò chuyện và giao du với bạn bè như thế nào? Chúng thường nói về những chuyện gì? Cách cư xử và hành vi của những đứa trẻ chơi cùng con có gì tốt và chưa tốt? Con có nhìn vào cách hành xử của bạn và nghĩ rằng: “Làm như vậy thật là ngầu!” không?
  • Riêng đối với ở môi trường Việt Nam, mình nghĩ rằng người giúp việc trong nhà nếu chăm sóc trẻ trực tiếp cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển, hành vi và thái độ của trẻ.

2️⃣ MESOSYSTEM – Quan hệ giữa những người chăm sóc trẻ với nhau.

  • Cha mẹ khi ở trong nhà, trước mặt con, dù con có đang cắm mặt vào điện thoại hay TV (và ta nghĩ là con không để ý), chúng ta có nói chuyện: tiền bạc giàu nghèo, bỉ bai nhà cha nọ mẹ kia, nói xấu thằng này con nọ, hay nói những chuyện không phù hợp với nhận thức của con không? Đừng nghĩ rằng con đang bận xem màn hình nên con không để ý. Con nghe hết đó, và ngày mai con sẽ đi vào lớp và nói cho bạn nghe, chứ cũng không hỏi lại chúng ta đâu.
  • Khi dạy con, nếu tất cả mọi người trong nhà đều nhất quán với 1 cách dạy con duy nhất, con sẽ sớm học được cách cư xử và hành vi theo người lớn mong đợi. Ví dụ: “Khóc la, ăn vạ, hỗn xược… đòi ăn kẹo hoặc đòi chơi dt cho bằng được”, nếu không ai trong nhà chiều theo ý con, dần dà con sẽ hiểu được: “Điều này sẽ không xảy ra”. Ngược lại, nếu bố mẹ không đồng ý, nhưng ông bà chiều theo, con sẽ hiểu rằng: “Chắc chắn sẽ có ai đó trong nhà này chiều theo ý mình, mình chỉ cần ăn vạ khóc la dậm giựt nhiều hơn một tí, mỗi ngày mạnh bạo hơn một tí, chắc chắn sẽ được theo ý muốn.”
  • Hoặc tệ hơn, khi bất đồng quan điểm trong việc dạy con, bố mẹ mâu thuẫn cãi nhau, ông bà mâu thuẫn mắng lại bố mẹ, bố mẹ giận lại ông bà… tất cả những điều này, chắc chắn sẽ dẫn đến việc: Dạy con không hiệu quả, vì con sẽ không hiểu được “Nên làm thế nào cho đúng” (vì trong nhà 9 người 10 ý).
  • Mối quan hệ giữa gia đình và trường lớp: nếu thường xuyên trao đổi và tạo điều kiện cho con thực hành nhất quán mọi hành vi ở nhà lẫn ở trường, con sẽ tiếp thu nhanh hơn. Ví dụ: trẻ được dạy về việc gọn gàng nề nếp ở trường, chơi xong tự dọn dẹp, ăn xong tự cất chén, ngủ dậy tự xếp gối chăn… nhưng về nhà thì được “hầu hạ” tận răng và không phải làm bất cứ việc gì. Chắn chắn, mục tiêu “Dạy con Tự lập” vẫn còn rất xa vời.
  • Mối quan hệ giữa cha mẹ – ông bà và hàng xóm: những người chăm sóc trẻ gặp nhau và nói gì trước mặt lũ trẻ? Câu chuyện cá nhân: mình rất “ớn” cảnh tượng mỗi khi đưa con xuống sân chơi mà gặp 1 dàn các bà các cô giúp việc chăm trẻ của các nhà khác, họ ngồi đó thi nhau “kể tội” đứa nhỏ nhà mình. “Cái thằng này á, láo lắm…”, “cái con này á, ghê gớm mà lười ăn lắm, mẹ nó chiều lắm, bố nó abc xyz lắm..”, xong mỗi 3’ 1 lần thì các bà quay ra la hét mấy đứa nhỏ đang chạy chơi. (Mình nghe các bà hét 1 tí thôi mà ong cả não, mình tự hỏi mấy em nhỏ ở trong nhà nghe hét suốt ngày, có căng thẳng thần kinh không?). Và khi các con nghe những người lớn ấy nói về mình như thế hàng ngày, con tạo lập nên những nhận định gì về bản thân?

3️⃣ EXOSYSTEM – Những mối quan hệ không trực tiếp liên quan đến trẻ, nhưng lại có ảnh hưởng đến trẻ

  • Mối quan hệ của bố mẹ ở nơi làm việc với sếp, với đồng nghiệp có tốt không? Nếu ngày nào cũng phải cãi nhau với sếp và đồng nghiệp, có lẽ bố mẹ không tránh nổi cảnh “Giận cá chém thớt” sau giờ làm nếu về nhà gặp cảnh con quấy, vợ càm ràm, chồng thì nằm ì ra nói gì cũng không nghe. Khi điều này thường xuyên kéo dài, chắc chắn không khí gia đình sẽ vô cùng căng thẳng và con sẽ cảm thấy bất an trong chính ngôi nhà của mình
  • Mối quan hệ của cô giáo với mọi người quanh cô có tốt đẹp vui vẻ, để cô có thái độ tích cực khi vào lớp dạy dỗ các con hay không, cũng có ảnh hưởng đến cảm xúc, thái độ học tập và cả sự phát triển của con.
  • Mối quan hệ của cha mẹ với bạn bè, họ hàng xa cũng có ảnh hưởng đến con. Ví dụ: “Thời này ai mà nuôi con thế nữa? Người ta giờ nuôi con thế này, thế này này…” – lời nói của những người ngoài xã hội về việc dạy dỗ con cái thế nào, chắc chắn có tác động lên chúng ta.

4️⃣ MACROSYSTEM – Những yếu tố môi trường vĩ mô.

  • Yếu tố văn hóa, phong tục, tôn giáo… là những tác động gần như chúng ta không thay đổi và không can thiệp được lên sự phát triển của trẻ.
  • Ví dụ, một đứa trẻ phương Tây được sinh ra trong môi trường xã hội mà giá trị cá nhân (individualism – chủ nghĩa cá nhân) được đặt lên hàng đầu, thì việc con lớn lên độc lập, ít gắn kết gia đình, quan trọng bản thân hơn tất thảy, là điều tự nhiên như hơi thở. Ngược lại, ở châu Á, khi môi trường văn hóa đề cao tính cộng đồng (collectivism – chủ nghĩa tập thể), mà nếu chúng ta muốn dạy con theo individualism thì đó là một thách thức.
  • Ở các nền kinh tế phát triển, việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng và sức khỏe tâm lý, tâm thần được chú trọng và dành nhiều ngân sách, sẽ có nhiều chương trình can thiệp sớm miễn phí, giá rẻ, và phụ huynh có nhiều nguồn tài nguyên để hỗ trợ cho con. Còn ở các nền kinh tế nghèo hơn, khi không có nguồn tài nguyên dồi dào để hỗ trợ cha mẹ, hay các chương trình miễn phí cho trẻ, chắc chắn việc can thiệp hỗ trợ phát triển cho con sẽ bị hạn chế.

5️⃣ CHRONOSYSTEM – Những thay đổi mang tính bước ngoặt của cuộc đời.

  • Cha mẹ li dị, mất mát người thân, các tai nạn và tổn thương sang chấn tâm lý đột ngột, di chuyển chỗ ở, đi định cư nước ngoài,… là tất cả những yếu tố đột ngột sẽ tác động lên sự phát triển, nhận thức, hành vi của con, và đòi hỏi sự can thiệp đặc biệt của cha mẹ trong việc dạy con, để giúp con phát triển vững vàng.

❗️ Vậy nên, ngoài việc dạy con ở nhà, mình nghĩ việc cha mẹ chọn lựa và “thanh lọc” môi trường cho con lớn lên là rất vô cùng quan trọng. Thời này, chẳng còn “trời sinh voi, sinh cỏ” nữa đâu. Việc nuôi dạy con, chưa bao giờ và không bao giờ, là việc dễ dàng cả.

❓ Làm sao để chọn được môi trường cho con? Sự thật là chính chúng ta đang là những người đang góp phần kiến tạo và xây dựng nên môi trường – hệ sinh thái mà con sẽ lớn lên, qua từng hành động và cách cư xử hàng ngày trong xã hội đó.

💭 Tại sao mình lại làm công việc này? Mình có một lí do vô cùng cá nhân, đó là mong ước hai cô con gái của mình, và con cái của các bạn bè thân của mình, được lớn lên trong một môi trường trong lành và văn minh nhất có thể. Không biết mình sẽ có khả năng ảnh hưởng đến được bao nhiêu người, nhưng mình cứ cố gắng và nỗ lực. Bằng cách bắt đầu từ việc chia sẻ thông tin và kiến thức đến các phụ huynh trẻ hiện đại, để tất cả chúng ta có thể thông thái hơn, tự tin hơn trong vai trò làm cha mẹ và nuôi dạy những đứa trẻ Alpha tinh nhuệ theo cách tích cực nhất.

📣 “Dậy mà đi (vì tương lai con em chúng ta) hỡi đồng bào ơi” 🕺🏻💃🏻

Parent Coach Tú Anh Nguyễn

Bài viết cùng chuyên mục