Giai đoạn diễn ra nhiều thay đổi tâm sinh lý xã hội. Trẻ trở nên tự lập hơn, thể hiện rõ tính cách, sở thích riêng, dù vai trò của cha mẹ vẫn rất quan trọng.

Nội tiết tố của trẻ thay đổi khi bước vào tuổi dậy thì, dẫn theo các thay đổi về hình thể có thể dễ dàng quan sát được. Trẻ có thể trở nên lo lắng về những thay đổi này và cách người khác nhìn mình. Khoảng thời gian này, trẻ tuổi teen thường phải đối mặt với các áp lực đồng trang lứa về việc thử các loại rượu bia, hút thuốc hay những chất kích thích khác, và cả tình dục. Một số vấn đề có thể xảy ra ở giai đoạn này: rối loạn ăn uống, trầm cảm, và vấn đề gia đình. Trẻ thanh thiếu niên thường muốn tự đưa ra những lựa chọn về bạn bè, các môn thể thao, việc học, và chọn trường lớp. 

 

Thay Đổi Tâm Lý Xã Hội

Trẻ trong độ tuổi này có thể:

  • Thể hiện nhiều lo lắng về cảm nhận hình ảnh cơ thể, ngoại hình, và quần áo hơn.
  • Để ý đến bản thân; thay đổi nhanh giữa có nhiều kỳ vọng và thiếu tự tin.
  • Hay thường có tâm trạng buồn bã hơn.
  • Chú ý và bị ảnh hưởng bởi bạn bè đồng trang lứa nhiều hơn.
  • Thể hiện tình cảm với bố mẹ ít hơn; đôi khi có thể thô lỗ hay dễ nóng giận.
  • Cảm thấy áp lực vì bài ở trường khó hơn.
  • Có vấn đề trong ăn uống.
  • Cảm thấy buồn nhiều hoặc trầm cảm, có thể dẫn đến điểm thấp ở trường, sử dụng rượu bia, chất kích thích, quan hệ tình dục không an toàn, và những vấn đề khác.

Suy Nghĩ và Học Hỏi

Trẻ trong độ tuổi này có thể:

  • Có khả năng suy nghĩ phức tạp hơn.
  • Tốt hơn trong việc biểu đạt cảm xúc qua lời nói.
  • Phát triển ý thức mạnh mẽ hơn trong việc phân biệt đúng – sai.

An Toàn Là Trên Hết

Bố mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc giữ an toàn cho con–bất kể con bao nhiêu tuổi. Sau đây là một số cách bạn có thể làm để giúp bảo vệ con:

  • Đảm bảo con hiểu được tầm quan trọng của việc thắt dây an toàn. Tai nạn giao thông là nguyên nhân tử vong hàng đầu của độ tuổi 12 đến 14.
  • Khuyến khích con đội mũ bảo hiểm khi đạp xe, chơi ván trượt hoặc patin, lái xe máy, xe trượt tuyết hoặc xe địa hình, hoặc chơi những môn thể thao có va chạm. Chấn thương do thể thao và các hoạt động khác rất phổ biến.
  • Nói chuyện với con về nguy hiểm của chất kích thích, rượu bia, thuốc lá, và những hoạt động tình dục mạo hiểm. Hỏi con những gì con biết và suy nghĩ về những vấn đề này, và chia sẻ suy nghĩ và cảm nhận của bạn cho con nghe. Lắng nghe những gì con nói, và trả lời những câu hỏi của con một cách thành thật và thẳng thắn.
  • Nói chuyện với con về tầm quan trọng của việc có bạn bè quan tâm vào các hoạt động bổ ích. Khuyến khích con tránh xa những bạn đồng trang lứa mà bắt ép con phải có những lựa chọn không lành mạnh.
  • Biết vị trí của con, và có người lớn ở đó không. Lên kế hoạch với con về thời gian con sẽ gọi cho bạn, nơi bạn có thể tìm con, và giờ bạn muốn con có mặt ở nhà.
  • Có những quy tắc rõ ràng cho con khi con ở nhà một mình. Thảo luận về những vấn đề như bạn đến nhà chơi, cách xử lý những tình huống có thể nguy hiểm (tình huống khẩn cấp, cháy nổ, có chất kích thích, tình dục, v.v…) và việc hoàn thành bài tập về nhà hoặc việc nhà.

Nuôi Dạy Con Tích Cực

Sau đây là một vài việc mà bố mẹ có thể làm để giúp con trong giai đoạn phát triển này:

  • Hãy thành thật và thẳng thắn khi nói chuyện với con về những chủ đề nhạy cảm như chất kích thích, rượu bia, hút thuốc, và tình dục.
  • Hãy gặp gỡ và làm quen với bạn bè của con.
  • Hãy thể hiện sự quan tâm đến cuộc sống ở trường của con.
  • Giúp con đưa ra những lựa chọn lành mạnh, nhưng cũng khuyến khích con tự quyết định.
  • Tôn trọng ý kiến cá nhân của con và ghi nhận những suy nghĩ, cảm xúc của con. Quan trọng là con biết bạn đang lắng nghe con.
  • Khi xảy ra mâu thuẫn, hãy làm rõ những mục tiêu và kỳ vọng (như được điểm tốt, giữ mọi thứ sạch sẽ, và thể hiện sự tôn trọng), nhưng hãy cho phép con nêu ý kiến trong cách đạt được những mục tiêu đó (như khi nào và phương pháp học và dọn dẹp).

Cơ Thể Khoẻ Mạnh

  • Khuyến khích con hoạt động thể chất. Con có thể tham gia vào một môn thể thao đội nhóm hoặc cá nhân. Việc giúp đỡ làm việc nhà như cắt cỏ, dắt chó đi dạo, hoặc rửa xe cũng giúp con hoạt động.
  • Bữa ăn rất quan trọng cho gia đình. Ăn cùng nhau giúp con có những lựa chọn lành mạnh hơn về những gì con ăn, khuyến khích cân nặng khỏe mạnh, và cho các thành viên trong gia đình thời gian trò chuyện cùng nhau.
  • Không để tivi trong phòng ngủ của con. Hạn chế thời gian ngồi trước màn hình, bao gồm điện thoại di động, máy tính, trò chơi điện tử, và những thiết bị khác, và xây dựng một kế hoạch sử dụng thiết bị công nghệ cho gia đình bạn
  • Đảm bảo rằng con ngủ đủ giấc mỗi đêm: trẻ từ 13-18 tuổi cần 8-10 tiếng ngủ mỗi 24 giờ đồng hồ (bao gồm cả ngủ trưa).

Là cha mẹ, bạn mang đến cho con mình một khởi đầu tốt đẹp trong cuộc sống — bạn nuôi dưỡng, bảo vệ và hướng dẫn con. 

Nuôi dạy con cái là một quá trình chuẩn bị cho con bạn sự độc lập. Khi con bạn lớn lên và phát triển, bạn có thể làm nhiều điều để giúp con mình. Những liên kết này sẽ giúp bạn tìm hiểu thêm về sự phát triển của con bạn, cách nuôi dạy con tích cực, sự an toàn và sức khỏe ở mỗi giai đoạn trong cuộc đời của con bạn.

Cách dạy trẻ phát triển trong từng độ tuổi được tập trung chủ yếu vào 5 chủ đề sau:

1. Thay đổi Tâm lý - Xã hội

2. Suy nghĩ và Học hỏi

3. Nuôi dạy con tích cực

4. An toàn là trên hết

5. Cơ thể khỏe mạnh